Hoe Defensie haar eigen weerbaarheid weggooit

Defensie staat onder druk. Er zijn dringend meer mensen nodig, maar tegelijk zien we een opvallende trend: ervaren militairen verlaten vroegtijdig de organisatie, vaak ver vóór hun functioneel leeftijdsontslag (FLO). En wat gebeurt er vervolgens? Een aanzienlijk deel komt terug, maar dan als ingehuurde specialist, vaak tegen een hoger tarief en met meer vrijheid.

Waarom stappen mensen uit een beroep dat ze ooit met overtuiging kozen? En waarom voelen ze zich als zelfstandige of als werknemer bij een ander bedrijf wél op hun plek?

SDT als verklaring: motivatie gaat verder dan bevelen opvolgen.

De Self-Determination Theory (SDT) geeft een waardevol kader om dit te begrijpen. Duurzame motivatie ontstaat niet door druk van bovenaf, maar doordat vier basisbehoeften worden vervuld:

1. Autonomie: ruimte om zelf keuzes te maken.
2. Competentie: de kans om je talenten te ontwikkelen en te benutten.
3. Verbondenheid: het gevoel dat je ergens bij hoort en ertoe doet.
4. Rechtvaardigheid: een eerlijke beoordeling van inzet en prestaties.

Als deze factoren ontbreken, verdwijnt motivatie. Mensen voelen zich dan meer een uitvoerder dan een professional en gaan op zoek naar een omgeving waar hun vakmanschap wél wordt gewaardeerd.

Diploma’s boven talent, een kwestie van rechtvaardigheid

Binnen Defensie zien we dat promoties en doorgroeimogelijkheden vaak sterk gekoppeld zijn aan formele diploma’s en opleidingen. Dat klinkt logisch, maar het kan wringen.

Wie zich jarenlang heeft bewezen in de praktijk, kan ervaren dat zijn of haar talent minder waard lijkt dan een papiertje. Dit gebrek aan erkenning raakt aan rechtvaardigheid een cruciale, maar vaak vergeten pijler van motivatie.

De ironie van de uitstroom

De huidige praktijk levert een merkwaardige situatie op:

• Defensie investeert in opleiding en training van militairen.
• Een deel van die mensen vertrekt voortijdig omdat zij zich onvoldoende erkend of autonoom voelen.
• Vervolgens huurt Defensie dezelfde mensen weer in als zelfstandige, tegen hogere kosten, maar mét de vrijheid die zij eerder misten.

Wat is er nodig?

Weerbaarheid in een organisatie vraagt méér dan discipline en bevelen. Het vraagt een cultuur waarin professionals intrinsiek gemotiveerd blijven, omdat ze ruimte, waardering en rechtvaardige kansen ervaren.

Door diploma’s, talenten en bewezen competenties evenwichtig te waarderen, kan Defensie niet alleen uitstroom beperken, maar ook een organisatie bouwen die duurzaam sterker is.